Nón lá sen Huế không phải là một sản phẩm đã tồn tại nguyên vẹn từ hàng trăm năm trước. Đó là kết quả của quá trình một người trẻ tìm cách đưa chất liệu sen lên chiếc nón truyền thống, sau đó kết hợp cùng kinh nghiệm của những người thợ chằm nón.
Câu chuyện ấy gắn với họa sĩ Nguyễn Thanh Thảo, người đã dành nhiều thời gian nghiên cứu cách xử lý lá sen để tạo nên một dòng sản phẩm lưu niệm mới cho Huế.
Ý tưởng bắt đầu từ chất liệu sen
Sau khi tốt nghiệp ngành đồ họa tại Trường đại học Nghệ thuật Huế, Nguyễn Thanh Thảo làm công việc sáng tạo với tranh bút lửa và các sản phẩm từ sen.
Trong quá trình tiếp xúc với lá sen, anh nhận thấy hệ gân và hình dáng của mỗi chiếc lá đều có những khác biệt. Từ đó hình thành ý tưởng đưa lá sen vào sản phẩm mỹ thuật ứng dụng, trong đó có chiếc nón Huế.
Ý tưởng nghe có vẻ đơn giản nhưng lá sen tự nhiên không thể hái về rồi chằm trực tiếp lên nón. Lá dễ thay đổi màu, mất nước, co rút hoặc hư hỏng nếu không được xử lý phù hợp.
Quá trình thử nghiệm không diễn ra trong vài ngày
Theo Báo Nhân Dân, Nguyễn Thanh Thảo đã tìm hiểu tại các làng nghề, trao đổi với thợ chằm nón và tham khảo ý kiến chuyên môn để tìm phương pháp giữ màu, tạo độ bền cho lá.
Quá trình ấy kéo dài với nhiều lần thử nghiệm trước khi chiếc nón lá sen đầu tiên được hoàn thiện.
- Lá có thể tạo độ phẳng để sắp lên khung.
- Bề mặt hạn chế rách trong quá trình chằm.
- Hệ gân tự nhiên vẫn được giữ lại.
- Màu sắc phù hợp với định hướng thiết kế.
- Lá ổn định hơn khi hoàn thiện bề mặt.
- Chất liệu kết hợp được với dáng nón truyền thống.
Sự hợp tác với người thợ làng Đốc Sơ
Nguyễn Thanh Thảo không thực hiện toàn bộ sản phẩm một mình. Khi lá đã được xử lý, những người thợ có kinh nghiệm tại làng nón Đốc Sơ tham gia sắp xếp và chằm lá trên khung.
Đây là bước quan trọng bởi vật liệu mới vẫn cần được đặt trong kết cấu của chiếc nón. Kinh nghiệm của người thợ giúp bề mặt được giữ chắc và phom nón ổn định.
Sự kết hợp này thể hiện hai phần giá trị: ý tưởng sáng tạo của người họa sĩ và kỹ thuật được tích lũy qua nhiều năm của người làm nghề.
Đưa sản phẩm mới đến với thị trường
Những sản phẩm mới không phải lúc nào cũng được đón nhận ngay. Giá thành, độ bền và khả năng sử dụng từng là những vấn đề khiến người bán và khách hàng hoài nghi.
Nón lá sen dần được giới thiệu tại các hoạt động văn hóa và Festival Nghề truyền thống Huế. Báo Thanh Niên ghi nhận sản phẩm tiếp tục được phát triển thành nhiều dòng, bao gồm những mẫu có vẽ hoặc trang trí trên nền lá.
Khi nghề truyền thống không chỉ được lặp lại
Giữ gìn nghề thủ công không có nghĩa là mọi sản phẩm phải giữ nguyên một hình thức. Một nghề có thể tiếp tục phát triển khi người làm hiểu giá trị cốt lõi và tìm được cách đưa giá trị ấy vào đời sống mới.
Nón lá sen vẫn giữ dáng nón, khung và kỹ thuật chằm. Phần đổi mới nằm ở chất liệu bề mặt, cách xử lý và khả năng kết hợp với hội họa.
Không nên đồng nhất mọi nón lá sen với một cơ sở
Câu chuyện của Nguyễn Thanh Thảo có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành dòng nón lá sen tại Huế. Tuy nhiên, khi mua một sản phẩm cụ thể, khách hàng vẫn cần kiểm tra tên cơ sở, người sản xuất và nguồn gốc do đơn vị bán công bố.
Không nên mặc định mọi chiếc nón lá sen trên thị trường đều do cùng một nghệ nhân hoặc làng nghề sản xuất. Sự minh bạch này vừa bảo vệ quyền lợi người mua, vừa tôn trọng đúng người đã tạo nên sản phẩm.
Một sáng tạo nhỏ mở thêm câu chuyện cho Huế
Từ một chiếc lá sen, người họa sĩ và những người thợ đã phát triển nên sản phẩm mới trên nền nghề cũ. Câu chuyện ấy cho thấy giá trị truyền thống có thể tiếp tục được kể bằng ngôn ngữ của sáng tạo đương đại.
Bạn có thể tìm hiểu tiếp quy trình tạo nên nón lá sen Huế, đọc về làng nón Đốc Sơ hoặc tham khảo các mẫu được HUEGO tuyển chọn.
Nguồn tham khảo: Báo Nhân Dân – Giấc mơ lá sen của Thảo; Báo Thanh Niên – Ngỡ ngàng nón lá sen.